මැදගොඩැල්ල ශ්රී සුමනාරාම පුරාණ විහාරය
රඹුක්කන නගරයේ සිට කිලෝමීටර 2ක් පමණ දුරින්, සොබාදහමේ නිස්කලංක පරිසරයක් මධ්යයේ පිහිටා ඇති මැදගොඩැල්ල ශ්රී සුමනාරාම පුරාණ විහාරය මහනුවර යුගයට අයත් ඉතිහාසගත බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය වීරපරාක්රම නරේන්ද්රසිංහ රජතුමාගේ (ක්රි.ව. 1707–1739) රාජ්ය සමයේ ඉදිකරන ලද බවට ජනප්රවාද හා ඉතිහාස තොරතුරු පෙන්වා දෙයි. අද දක්නට ලැබෙන නව ගොඩනැගිලි අතර විහාරයේ පැරණිතම සහ වටිනාම උරුමය වන්නේ එහි පිහිටි ටැම්පිට විහාරයයි.
ටැම්පිට විහාර ශ්රී ලංකාවේ උඩරට ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ සුවිශේෂී අංගයකි. එය උස් ගල් කුළුණු මත ලී වේදිකාවක් තනා, ඒ මත ප්රතිමා ගෘහය ඉදිකරන ලද විහාර වර්ගයකි. මෙවැනි ඉදිකිරීම් ආකෘති අද වන විට ඉතා දුර්ලභ වන අතර, ශ්රී ලංකාවේ සංස්කෘතික හා වාස්තු විද්යාත්මක උරුමයේ වටිනා සාක්ෂි ලෙස සැලකේ.
මැදගොඩැල්ල ශ්රී සුමනාරාම විහාරයේ ටැම්පිට විහාරය ස්වාභාවික පාෂාණ තලයක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එම පාෂාණය මත අඩි 2ක් පමණ උස වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ඇත. එහි මත අඩි 1 අඟල් 8ක් පමණ උස කළුගල් කුළුණු 16ක් පිහිටුවා, ඒවා මත දැව බාල්ක සහ දැව පුවරු යොදාගෙන ප්රතිමා ගෘහය සකස් කර තිබේ. මෙවැනි ඉදිකිරීම උඩරට යුගයේ ශිල්පීය දක්ෂතාවය මනාව විදහා දක්වයි.
ප්රතිමා ගෘහය අඩි 14ක් දිගින් හා අඩි 8 අඟල් 6ක් පළලින් යුක්ත වන අතර, එය වටා පටු ප්රදක්ෂිණා මාර්ගයක් ද නිර්මාණය කර ඇත. ඉදිරිපස කොටස වඩාත් ඉඩකඩ සහිතව සකස් කර තිබූ අතර, මුල් කාලයේ කලාත්මක ලී වැටකින් වටකර තිබූ බව විශ්වාස කෙරේ. වර්තමානයේ එහි කොටස් ප්රතිසංස්කරණයන් හේතුවෙන් වෙනස් වී ඇත.
කාලයත් සමඟ සිදුකළ ප්රතිසංස්කරණ නිසා ටැම්පිට විහාරයේ මුල් ස්වභාවයේ ඇතැම් අංග අහිමි වී ඇත. පැරණි ලී හෝ ගල් පඩිපෙළ වෙනුවට සිමෙන්ති පඩිපෙළ ඉදිකර ඇති අතර, මුල් දැවමය බිම සිමෙන්ති හා සෙරමික් ටයිල් මගින් ආවරණය කර ඇත. එමෙන්ම බිත්තිවල පැවති ආරක්ෂක රූප හා චිත්ර ද අද වන විට දක්නට නොලැබේ.
1892 වසරේදී පුරාවිද්යාඥ එච්. සී. පී. බෙල් විසින් සකස් කළ වාර්තාවලට අනුව, මෙම ටැම්පිට විහාරයේ බිත්ති සුවිසි විවරණයේ සිතුවම්වලින් අලංකාර කර තිබූ අතර වහලය මල් හා ලියවැල් රටාවන්ගෙන් සරසා තිබුණි. එහෙත් අද වන විට එම සිතුවම් සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වී ඇති අතර, විහාරය තුළ දැකිය හැක්කේ හිඳි බුද්ධ ප්රතිමාවක් හා දෙපස හිටි බුද්ධ ප්රතිමා දෙකක් පමණි.
ඉතිහාසය, පුරාවිද්යාව, වාස්තු විද්යාව සහ බෞද්ධ උරුමය පිළිබඳ උනන්දුවක් දක්වන ඕනෑම අයෙකුට මෙම විහාරස්ථානය ඉතා වැදගත් සංචාරක හා ආගමික ගමනාන්තයකි. නිස්කලංක ග්රාමීය පරිසරයත්, උඩරට යුගයේ ශිල්ප සම්ප්රදායත් එකිනෙකට මුසු වී ඇති මෙම පුරාණ විහාරය රඹුක්කන ප්රදේශයේ සැඟවුණු උරුම සම්පතක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
විහාරස්ථානයට පැමිණෙන ආකාරය
පින්නවල මධ්ය මහා විද්යාලය වෙත පැමිණ ඉදිරිපිට පිහිටි මැදගොඩැල්ල මාර්ගයට හැරී තවත් කිලෝමීටරයක් පමණ ගමන් කළ විට මැදගොඩැල්ල ශ්රී සුමනාරාම පුරාණ විහාරස්ථානය වෙත පහසුවෙන් ළඟා විය හැකිය.
